در محضر پیشکسوتان کتابداری و اطلاع رسانی ایران

در نشست تحول در فضاهای اطلاعاتی عنوان شد...

خدمات بخش ادوارى

بسته به نوع و اندازه كتابخانه خدمات زيردر بخش ادوارى ها انجام مى شود

                 * استفاده از ادوارى ها در سالن كتابخانه

                 * خدمات مرجع

                 * خدمات تحويل مقاله

                 * خدمات امانت ادوارى ها

                 * خدمات تكثير مقاله

                 * خدمات ترجمه

                 * خدمات آگاهى رسانى جارى

                 * خدمات نمايه سازى و چكيده نويسى

استفاده از ادوارى ها در سالن كتابخانه

معمولا استفاده از نشريه هاى ادوارى در سالن مطالعه از دو طريق ميسر است

الف) دسترسى مستقيم

با ورود به سالن كتابخانه ، افراد مى توانند آزادانه قفسه هاى مجله ها را مورد بازديد قرارداده و منابع مورد نياز خود بيابند.

ب) دسترسى كنترل شده

 برخى كتابخانه ها ، دوره هاى گذشته ادوارى ها را كه معمولا صحافى شده است درسالن يا انبار جداگانه اى قرار مى دهند كاربران می توانند با راهنمايى كتابدار از مجموعه دوره هاى گذشته استفاده كنند.

 خدمات مرجع:

انواع خدمات مرجع که در کتابخانه ها ارائه می شود کتابخانه به کتابخانه تفاوت می کند بطورکلی خدمات مرجع به عوامل  زیر بستگی دارد

1. شرایط جامعه

2. سنت های جامعه

3. انواع مراجعه کنندگان

4. نوع و اندازه کتابخانه

5. منابع کتابخانه

6. فلسفه کتابدار با درنظرگرفتن سازمان و مدیریت کتابخانه

با توجه به عوامل بالا خدمات مرجع را  می توان به سه گروه تقسیم کرد:

الف ) خدمات مرجع پایه

منظور خدمات مرجعی است که هر کتابخانه ای می کوشد تا به مراجعه کنندگان خود ارائه دهد و این حداقل خدماتی است که در بخش مرجع ارائه می شود.

ب ) خدماتی که عموما ارائه می شود

                 üامانت بین کتابخانه ها

                 üحفظ و نگهداری منابع

                 üآموزش مراجعه کنندگان

                 üگردش در کتابخانه و ...

ج ) خدماتی که گاه به گاه اجرا می شود

                 üنمایش نشریات جاری

                 üتهیه فتوکپی

                 üارائه خدمات ترجمه

خدمات مرجع و گروه های خاص:

الف) گروههای قومی

بخش مرجع کتابخانه بایستی برای ارائه خدمات ویژه به این گروه ها تدابیر زیررا بیندیشد

                 üتهیه مراجع عمومی و اختصاصی خاص

                 üمسلط بودن کتابدار مرجع به زبان و فرهنگ گروه قومی خاص

                 üتهیه وسایل خاص برای بازیابی اطلاعات از جمله برگه دانها و بایگانی های اطلاعاتی

                 üکتابدار بخش مرجع باید بکوشد که مبادا ندانسته در گفت        و شنودهایی که با افراد گروههای خاص دارد موجب آزار و رنجش آنها را فراهم نیاورد.

 ب) بیسوادان و نوسوادان

بخش مرجع بایستی برای ارائه خدمات به این گروه ها تدابیر زیررا بیندیشد

                 üتقویت کتابخانه های مدارس

                 üتقویت کتابخانه های روستایی

                 üاستفاده از منابع دیداری و شنیداری

ج) معلولین

ارائه خدمات مرجع به معلولین در گرو دو مسئله است

                 üفراهم آوردن دستیابی آسان به امکانات کتابخانه

                 üشناخت نیازهای اطلاعاتی استفاده کنندگان معلول کتابخانه و محدودیتهای جسمانی آنها که بایستی مورد توجه قرار گیرد.

رسالت بخش مرجع کتابخانه :

رسالت بخش مرجع کتابخانه آن است که با تنوع خدمات خود مواد کتابخانه و استفاده کنندگان بالقوه از کتابخانه را آنگونه  بهم نزدیک کند که نیازهای اطلاعاتی به گونه ای موثر بر آورده شود. خدمات مرجع حضوری درتمام ساعاتی که کتابخانه باز است ارائه می شود. در ساعات تعطیلی کتابخانه پرسشهای مطرح شده از طریق پست الکترونیکی دریافت و در روز بعد پاسخ داده          می شود. برای ارائه خدمات با کیفیت تعداد کافی کتابدار مرجع حرفه ای در بخش مرجع به خدمت می پردازند.

کارکنان بخش مرجع :

کارکنان حرفه ای و نیمه حرفه ای شاغل در بخش مرجع به عنوان رابطی بین منابع کتابخانه و مراجعان عمل می کنند

برای چنین کاری با اهمیت است که کارکنان این بخش :

 الف) از دانش مربوط به مواد و خدمات کتابخانه برخوردار باشند.

 ب) صمیمانه و به گونه ای حرفه ای پذیرای مراجعان باشند.

 پ) بتوانند به گونه ای موثر با مردم به تبادل پیام بپردازند.

 ت) برای پرداختن به پرسش های محرمانه یا حساس از خرد و احتیاط لازم برخوردار باشند.

 ث) برای قضاوت و تفسیر سیاست ها و خط مشی ها در رسیدگی به موقعیت های استثنایی متبحرباشند.

خط مشی های کلی برای خدمات مرجع:

                  * اولویت ها

                 * ثبت آمارها و پرسش ها

                  *گزارش مسائل

                 *خدمات مرجع ناتمام

                  *ارجاع به دیگران

                 *منابع

                 *جلسات توجیهی

                * محدوده زمانی

انواع مواد مجموعه مرجع:

• فرهنگها
• شماره تلفن نماها
• دایرۃ المعارفها (عمومی ـ موضوعی )
• راهنمای متون
• راهنمای شهر ٬ استان و
• کشور
• شیوه نامه های نگارش
• سالنماها و سالنامه ها
• دستنامه ها و دستورنامه ها
• اطلس ها و نقشه ها و جغرافینامه ها
• زندگینامه ها و شرح حالها
• کتابشناسی ها
• مقاله نامه ها
• راهنما ها

انواع منابع مرجع اینترنتی

                 *سالنامه های اینترنتی

سالنامه آماری ایران                                     www.sci.or.ir                   

این سالنامه بصورت چاپی و الکترونیکی منتشر می شود که هم به زبان انگلیسی و هم به زبان فارسی است این سالنامه شامل مجموعه ای متنوع از تازه ترین اطلاعات آماری رسمی کشور می باشد

                *راهنما های الکترونیکی

 راهنمای کتابخانه های دانشگاهی       www.lights.c.html

 راهنمای مجله های الکترونیکی              www.ingenta.co

.

                 *دایرۃ المعارفهای اینترنتی

دایرۃ المعارف بریتانیکا              www.abtitannica.com

این دایرۃ المعارف شامل اخبارو اطلاعات مربوط به وقایع و رخدادهای جاری جهان و همچنین دربردارنده ی برگزیده ای از مطالب 70 مجله معروف دنیا می باشد

                 *سرگذشتنامه های اینترنتی

                                                   www.library.edu

دراین سایت به معرفی برندگان جایزه نوبل ٬ اشخاص معروف درحوزه تجارت و بازرگانی ٬ موسیقی دانان ٬ سیاست مداران و دولتمردان و اشخاص مذهبی و افراد معروف در حوزه علوم و فنون پرداخته است

                 *راهنمای مجلات و مقاله نامه های الکترونیکی

                                            www.magiran.com 

دراین سایت اطلاعات بیش از 500 نشریه داخلی ( روزنامه و مجله ) معرفی شده است که بیش از 20 نشریه دارای متن کامل مطالب می باشند

                 *کتابشناسی های اینترنتی

                                                www.ketabnet.org

 در این سایت اطلاعات کتاب های منتشر شده در ایران از سال 1369 موجود می باشدکه شامل فهرست کتابهایی است که در هر روز منتشر می شوند ویا کتابهایی که در حال چاپ هستند می باشد.   

خدمات تحویل مقاله:

این برنامه که چندین دهه است از طریق مرکز تهیه مدارک کتابخانه بریتانیا ٬ مرکز پخش مقاله های موسسه UMI و موسسه ی اطلاعات علمی انجام می گیرد ٬ از دهه 1990 عمومیت بیشتری یافته است.

مرکزتهیه مدارک کتابخانه بریتانیا نقش مهمی را در خدمات تحویل مدرک در سطح بین المللی ایفا می کند. این کتابخانه هر ساله با بیش از پنجاه هزار ادواری و حدود یک میلیون میکروفرم به بیش از سه میلیون متقاضی پاسخ می دهد.

امروزه کتابخانه های بزرگ ٬ بنگاه های کتابشناختی ٬ کارگزاران         و فروشندگان نشریه ها در این طرح ها مشارکت دارند. امروزه خدمات تحویل مقاله به متقاضیان از طریق اینترنت نیز امکان پذیر می باشد.

خدمات امانت ادواری ها :

کتابخانه ها معمولا ادواری ها را به امانت نمی دهد بلکه تمایل دارند از آنها در داخل کتابخانه استفاده شود. آنها برای این کار دلایل زیر را ارائه می کنند:

                 üکاربران معمولا یک مقاله از یک نشریه و یا چند مقاله از یک مجله صحافی شده را لازم دارند و می توانند آن را در کتابخانه مطالعه نموده یا کپی مقاله را تهیه کنند.

                 üشماره های گذشته نشریه ها معمولا قابل جایگزین نیست و چنانچه گم شود و یا آسیب بیند نمی توان جای آن را پرکرد

                 üچون شماره های جدید نشریه ها معمولا بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد احتمال خراب شدن و گم شدن آنها نیز بیشتر است. گم شدن این پیایندها می تواند مشکلاتی را برای کاربران و کارکنان بخش ادواری بوجود آورد.

خدمات تکثیر مقاله :

امکانات فتوکپی در بخش ادواری ها نقش مهمی در خدمات کتابخانه ایفا می کند. کپی کردن مقالات با توجه به تعداد معینی از صفحات و متناسب با مقررات کتابخانه انجام می شود. همانطور که می دانیم نشریات به امانت داده نمی شوند در نتیجه تقاضای کاربران برای تهیه نسخه ای از مقاله های چاپ شده در ادواری ها افزایش می یابد. اگرچه منابع کتابخانه ای زیر پوشش قانون حق مولف قراردارد اما با رعایت محدودیت های قانون امکان تهیه فتوکپی از برخی قسمت های نشریه ها وجود دارد اما فتوکپی       از کل مدرک امکان پذیر نمی باشد.

خدمات ترجمه :

 برای کاربرانی که زبان خارجی خاصی را نمی دانند کتابخانه می تواند امکان ترجمه صفحات فهرست مندرجات ادواریها ٬ چکیده ها و یا اصل مقاله را فراهم کند.

این امر باید با هزینه افراد متقاضی و با استفاده از کارشناسان درحوزه مربوطه که تسلط کافی به زبان خارجی دارند انجام             گیرد. پرونده مخصوص مترجمان باید در بخش ادواری ها موجود باشد این پرونده شامل نام و نشانی و حوزه ی موضوعی و زبانی که آنها تخصص دارند و نیز یک نمایه الفبایی بر اساس هریک از این موارد است. در صورت مراجعه کاربران و درخواست ترجمه             می توان نام و نشانی مترجمان مورد نظررا به آنها ارائه داد البته کمتر کتابخانه ای این نوع خدمات را به کاربران خود ارائه می دهد.

خدمات آگاهی رسانی جاری:

خدمات آگاهی رسانی جاری خدمات بسیار مهمی هستند که همگام با توسعه مجلات الکترونیک در اینترنت ناشران وکارگزاران اطلاعات برای توزیع و فروش بیشترمحصولات خودارائه می نمایند. در خدمات آگاهی رسانی جاری فهرست مندرجات مجله ای خاص که گاهی چکیده مقالات را هم در بر دارد برای مشتریان ارسال می شود.

این خدمات به گونه ای است که کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی به متخصصانی که میل دارند به طور مداوم با پیشرفت های رشته موضوعی خود آشنا شوند ارائه می دهند. به محض دریافت هر شماره جدید از نشریه خدمات آگاهی رسانی جاری آغاز می شود. برای این منظور کتابداران نشریه های جدید را مورد بررسی قرار داده اطلاعات مناسب را استخراج کرده و برای افراد یا گروههای ذینفع ارسال می کنند.

مراحل خدمات آگاهی رسانی جاری:

                 *اشاعه گزینشی اطلاعات

 درخدمات اشاعه گزینشی اطلاعات با توجه به موضوع مورد علاقه مشتری که قبلا توسط وی به ناشر و یا کارگزار اعلام شده است در صورت چاپ مقاله مرتبط با علاقه مشتری فهرست مندرجات و یا چکیده آن را برای وی ارسال می نمایند. به این ترتیب ناشران و کارگزاران اطلاعات همگام با بازاریابی برای اشتراک دوره کامل مجله در صورت نیاز مشتریان به مقاله ای خاص فقط همان مقاله را با دریافت هزینه ای کمتر ارسال  می نمایند و مشتریان نیز مجبور نیستند هزینه زیادی را برای اشتراک دوره کامل مجله پرداخت نمایند. دریافت خدمات مزبور معمولا از طریق عضویت در فهرستهای پستی است.

 همچنین در این روش افراد می توانند علائق خود را به کارکنان کتابخانه اعلام نمایند که در این صورت اطلاعات در پرونده های مخصوص افراد ثبت می شود. در این خدمات که بیشتر با استفاده از مقالات مجلات و به شیوه ی رایانه ای انجام می شود اطلاعات متناسب با نیاز هر فرد به طور خودکاربه فایل ویژه همان فرد منتقل می شود.

                 *چرخش ادواری ها

 به این صورت انجام می گیرد که شماره های جدید ادواریها میان کاربران علاقه مند می چرخد. گروه استفاده کننده ٬ مدت چرخش و شماره ادواری های چرخشی باید مشخص باشد.         ادواری ها می توانند از خواننده ای به خواننده ی دیگر منتقل شده و یا از هر خواننده به بخش ادواری برگشت داده شوند تا بخش برای فرد دیگر ارسال کند.

روش اخیر زمان بیشتری می برد ولی مطمئن تر است یک برگه چرخش برای نشریه تهیه و تاریخ گزاری شده و در اختیار کاربر قرارمی گیرد. در عین حال این نوع خدمت یعنی چرخش خود مجلات در میان برخی از اعضای کتابخانه کمتر معمول است زیرا همواره با مشکلاتی از قبیل عدم برگرداندن به موقع مجلات به کتابخانه همراه بوده است .

                 *تهیه فهرست مندرجات

این امر به این صورت انجام می گیرد که یک فتوکپی از فهرست مندرجات هر شماره از نشریه های دریافتی تهیه شده و درتابلو اعلانات کتابخانه نصب یا بین کاربران علاقمند توزیع می شود. این ساده ترین شکل ارئه خدمت می باشد. کتابخانه می تواند خدمات فهرست مندرجات را به طور منظم و بر اساس علائق افراد و به صورت ماهانه ارائه دهد.      دراین صورت در پایان هر ماه از همه مجلات تازه دریافتی فتوکپی تهیه شده و در قالب یک یا چند نسخه به شکل یک نشریه و با عنوان مشخص برای افراد ارسال می شود.

 با توجه به افزایش انتشارات در دهه های اخیر و نیاز پژوهشگران برای دسترسی سریع و گسترده به اطلاعات واضح است که روش های آگاهی رسانی به شیوه های معمول دیگر کافی نیست دراین زمینه خدمات آگاهی رسانی جاری به صورت پیوسته (online) و ازسوی ناشران و کارگزاران انجام می پذیرد.

خدمات نمایه سازی و چکیده نویسی

خدمات نمایه سازی وچکیده نویسی پژوهشگران را به شکل عمقی با محتوای منابع جدید و مناسب ( از جمله مقالات           مجلات ) آشنا ساخته و آنها می توانند بعدا متن کامل مقاله ها را از طریق خرید نشریه . امانت بین کتابخانه ای یا خدمات تحویل مدرک بدست آورند. 

                 *خدمات چکیده نویسی

به دلیل حجم عظیم انتشارات در همه شاخه های علوم تحلیل موضوعی متون چاپ شده بسیار با اهمیت گشته است. استخراج محتوای مدرک ٬ تهیه چکیده ای از آن تحلیل موضوعی و بازیابی مدرک را تسهیل می نماید. چکیده ها با  ارجاع ها و توصیف های کتابشناختی همراه بوده و ردیابی مدارک  را ممکن می سازند.

موسسه های چکیده نویسی بزرگ چکیده نامه هایی درحوزه های موضوعی گوناگون تهیه می کنند. این چکیده ها به پژوهشگران و متخصصان کمک می نماید که درباره مرتبط بودن مقاله با نیاز اطلاعاتی خود تصمیم بگیرند. همچنین تصمیم بگیرند که آیا مقاله اصلی را تهیه کنند یا تنها به مطالعه چکیده ای از آن بسنده نمایند.

                   *خدمات نمایه سازی

نمایه نامه نوعی نشریه ادواری است که به طور منظم و  ساخت یافته محتوای ادواری ها و یا سایرمدارک را در حوزه های موضوعی خاص نمایه می کند. موسسه های خدمات نمایه سازی        که معمولا سازمان های علمی یا شرکت های تجاری در زمینه های تخصصی هستند نمایه نامه ها را تهیه و منتشر می کنند. بخش ادواری ها باید به موازات اشتراک مجله های موردنیاز کاربران خود تعدادی از چکیده نامه و نمایه نامه های مهم و معتبر مرتبط با مجله های اشتراکی را خریداری کند. به طور معمول چکیده نامه ها و نمایه نامه ها جزو منابع ادواری محسوب می شوند که به صورت ماهانه یا فصلنامه انتشارمی یابند از این رو باید آنها را نیز مشترک شد.

ذکر این نکته حائز اهمیت است که اشتراک خدمات چکیده نویسی و نمایه سازی بسیار گران است و معمولا کتابخانه های کوچک نمی توانند هزینه آن را پرداخت کنند. درمواردی که کتابخانه خود نیروی انسانی متخصص و امکانات لازم را دارا باشد می تواند برخی نمایه نامه های تخصصی از مقالات مجلات دریافتی  را تهیه کند. همچنین اقدام به تهیه چکیده نامه تخصصی در حوزه موضوعی مورد نیاز کاربران نماید. البته این خدمت باید اصولی و به شیوه علمی ارائه شود تا مفید واقع گردد.

منابع:

                 *مدیریت نشریات ادواری : جنبه های نظری و کاربردی گزینش ٬ فراهم آوری ٬ سازماندهی و ارائه خدمات ادواری ها / دکتر رحمت الله فتاحی

                *اصول و خدمات مرجع در کتابخانه ها و مراکزاطلاع رسانی / تالیف محمد حسین دیانی

                 *مدیریت مجلات / حمید محسنی

                 *مواد و خدمات مرجع ٬ فشرده درسها /  گردآورنده محمد حسین دیانی

                 *مرجع شناسی ٬ شناخت خدمات و کتاب های مرجع / نوشته نورالله مرادی

موضوع تحقیق : تقسیم بندی مجلات بر اساس نوع مخاطبان

رهبری و مدیریت

ايجاد روابط در محيط كار

ايجاد روابط در محيط كار

 چگونگي كنار آمدن با مدير اهميت دارد!!! 

 ايجاد رابطه صحيح و درست با مدير از اهميت زيادي برخوردار است. تحقيقات نشان مي‌دهد 90 درصد ازكساني كه كار را ترك كرده‌اند، نگرش ضعيفي به كار داشته‌اند، رفتار مناسبي نداشته اند و دچار ضعف ارتباطي بوده اند. هرگونه ارتقائ پست و مقام، افزايش حقوق و دستمزد نيازمند ارتباط صحيح و به موقع با مديريت طبيعي است در محيطهاي دموكراتيك اين ضرورت دو چندان مي‌شود.

 چگونه به مدير خود تقويت و شناخت مثبت بدهيد ؟

 از آنجا كه معمولاً مديران از مديران ارشد چنين تقويتي را دريافت نمي‌كنند، تقويت مثبت مدير توسط كاركنان حتي با گفتن متشكرم در بهبود ارتباطات بسيار مؤثر است، ثبات قدم در تقويت مثبت ، به موقع بودن و ثبات تقويبت مثبت با حجم كار، فاصله دار بودن تقويبت مثبت در اين مهم بسيار مؤثر است و در اين صورت شائبه خوش خدمتي كمتر وجود دارد.

 چگونه يك فرد مي تواند هنجارهائي يك گروه را در محيط كار ياد بگيرد؟

هنجارها مجموعه‌هاي نانوشته انتظارات و استاندارها هستند كه به اعضا گروه مي‌گويند چه بايد بكنند. اين هنجارها از طريق مشاهده و يا دريافت مستقيم از ساير اعضا گروه اموخته مي‌شود. اين هنجارها جنبه‌هاي اجتماعي رفتار و تنظيمات كاري را تحت تأثير قرار مي‌دهد.

 مثالي از يك تكنيك  كه نشان دهد بدان وسيله براي همكارانتان ارزش قايل شده‌ايد:

يكي از مهمترين راهكارهاي ايجاد حس اهميت در همكاران بيان برخي خصائص مثبت و ويژگيهاي بارز افراد در جمع گروه است. بدين وسيله نشان مي دهيد كه فلان ويژگي فرد موردنظر و در مجموع خود فرد مذكور براي شما اهميت دارد و اين احساس به او دست مي دهد كه فرد مهمي است.

ویژگیهای مدیر:

ویژگیهای مدیر:

تصدی مدیریت در تشکیلات اسلامی به احراز برخی صلاحیتها و برخورداری از برخی ویژگیها وابسته است از جمله:

الف ـ تقوی و اخلاص:

جایگاه تصمیم گیری و نقش الگوساز مدیر اقتضاء می کند که وی فردی پرهیزگار و متوجه به خدا در اعمال خویش باشد تا کار از ثمره صحیحی برخوردار شود.

اتقوا الله یعلمکم الله «1» تقوا پیشه کنید، خدا خود تعلیم تان خواهد کرد

ان تتقوا الله یجعل لکم فرقانا «2» اگر تقوا داشته باشید خدا به شما قدرت تشخیص حق از باطل را خواهد بخشید.

ب ـ صبر و سعه صدر:

سختی های کار ـ خصوصا در امور مهم ـ برای موفقیت، نیازمند صبر و استقامت است.

"الذین قالوا ربنا الله ثم استقاموا تتنزل علیهم الملائکه ان لا تخافوا و لا تحزنوا"«3»

بر کسانی که ایمان آورده و برای آن استقامت کنند فرشته ها نازل می شوند که نهراسید و غمگین نباشد.

"لا یصبر للحق الا من عرف فضله"«4» برای حق کسی که قدرش را بداند صبر می کند

ج ـ آینده نگری و تدبیر:

بررسی عواقب و احتمالات امور و چاره اندیشی برای آنها از ضروریات حرکتی پخته و حساب شده است.

"اذا هممت بامر فتدبر عاقبته" «5» چون به کاری شدی عاقبتش را انیشه کن. "من استقبل الامور ابصر"«6» کسی که کارها را پیش بینی کند بینا می شود.

د ـ پیشتازی عملی:

مدیر باید چون راهبری صادق، خود پیشتاز در امور باشد و عملا سایرین را به انجام کار نیک دعوت نماید.

"کونوا دعاه الناس بغیر السنتکم" «7» مردم را با عمل ونه زبانتان به حق دعوت کنید

"قولوا الحق تعرفوا به و اعملوا الحق تکونوا من اهله" «8» حق را بگوئید تا به آن شناخته شوید و به آن عمل کنید تا از اهلش گردید.

ه ـ آگاهی و اولویت سنجی:

تصمیم گیری و عمل به موقع بدون آگاهی و تحلیل از شرایط زمان ممکن نیست و اتخاذ بهترین تصمیم به دانستن اولویت ها بستگی دارد.

"من اشتغل بغیر المهم ضیع الاهم"«9» هر کس به کار غیر مهم بپردازد امر مهمتر را ضایع ساحته است. "العالم بزمانه لا تهجم علیه اللوابس"«10» فرد آگاه به زمان خویش دچار اشتباهات نمی گردد.


و ـ اخلاق خوش و ارتباطات قوی:

مدیر خوب باید بتواند با برخورد جذاب و لحن و پیام مناسب با ارکان مختلف تشکیلات و مخاطبان آن ارتباط برقرار نماید.

"ادع الی سبیل ربک بالحکمه و الموعظه الحسنه" «11» با حکمت و پند صحیح مردم را به سوی خدا فراخوان. "فبما رحمه من الله لنت لهم و لو کنت فظا غلیظ القلب لانفضو من حولک" «12» با مردم مهربان باش که اگر تند برخورد می کردی از تو دور می شدند.

ز ـ انتقادپذیری و مشورت:

موفقیت کار انسان ـ که ناقص و خطاپذیر است ـ در کنار توجه به انتقادهای صحیح و تجربه های موفق ممکن خواهد شد.

"العاقل من وعظته التجارب"«13» عاقل کسی است که از تجربه ها پند می گیرد

"وقفوا (المومنون) اسماعهم علی العلم النافع لهم" «14» مومنان پیرو سخن نافع اند

"من استبد برایه هلک" «15» هر کس بر نظرش استبداد ورزید هلاک شد

"احب اخوانی من اهدی الی عیوبی"«16» بهترین برادرانم هدیه دهنگان عیوبم به من اند

ح ـ امید به آینده:

سیاه نمایی بیش از اندازه که رافع امید و مانع حرکت انسان شود خصلت مومنان نیست و وجود اندیشه جبران برای مدیر الزامی است.

"انه لا ییاس من روح الله الا القوم الکافرون" «17» جز کافران ناامید از او نمی شوند

ط ـ شجاعت و توکل:

ابهت و توان لازم برای برخورد با مسائل و همچنین جسارت انجام کارهای مهم به شجاعت و توکل مدیر محتاج است.

"من اراد ان یکون اقوی الناس فلیتوکل علی الله" «18» قوی ترین انسانها شدن، توکل به خدا را می خواهد.

(«1»و«2»و«4»و«11»و«12»و«17»: قران کریم، سایرین: الحیاه ج 1 و2)

نحوه فعالیت:

نحوه فعالیت تشکلها – بخصوص تشکلهای دانشجویی – را در چند بخش به شرح زیر مورد بررسی قرار می دهیم:


الف ـ عضو:

هر چند وظائف شخصی افراد تشکل ارتباط مستقیمی با تشکل ندارد اما از آن جهت که عدم نگاه و برنامه ریزی صحیح وی می تواند او را از تشکل دور یا آسیب پذیر نماید لازم دیدیم تا اشاره ای بدان بنمائیم:

فردی که در یک تشکل، در راه آرمانهایش، مشغول فعالیت می گردد ـ خصوصا در تشکلهای دانشجویی ـ باید بداند که زمان حضور او در این عرصه محدود است و او باید با یک برنامه ریزی جامع در زندگی شخصی خویش خود را برای رسیدن به حدی از مطلوبیت و کارآمدی ـ در حوزه ای خاص ـ آماده سازد تا بتواند از آن طریق خدمت شایانی به مملکت خود بنماید. این فرد طبعا نیازهای شخصی بسیاری دارد که همزمان باید به آنها توجه نماید که توجه به رشد معنوی و سازندگی اخلاقی، ارتباط مداوم با متون دینی و قرآن، تلاش برای تحکیم باورها و عقاید، توجه لازم به خانواده، انتخاب شغل و منبع درآمد زندگی، تمرین سختی و ساده زیستی و... از آن جمله اند.

من قرا القرآن و هو شاب مومن اختلط القرآن بلحمه و دمه «1»

جوان مومنی که قرآن بخواند قرآن با گوشت و پوستش در می آمیزد.

لیس منا من لم یحاسب نفسه فی کل یوم «2»

کسی که هر روز خود را مورد محاسبه قرار ندهد از ما نیست.

طوبی لمن کان نظره عبره و سکوته فکرا و کلامه ذکرا«3»

خوشا به حال آنکه نگاهش عبرت و سکوتش فکر و کلامش ذکر است.

در فضای دانشجویی یک دانشجو باید به سه نیاز اصلی علم، ایمان و آگاهی توجه هم زمان نماید و در تشکل به تکلیف خویش برای آگاهی بخشی عمل کند. عدم توجه به هر یک از موارد فوق ترکیبی ناموزون و غلط را شکل خواهد داد. کسی که به علم و ایمان توجه کند و از آگاهی به زمان بازماند، به راحتی طعمه بازیهای سیاسی خواهد شد و بدون توان تحلیل، جریانات سره را از ناسره باز نخواهد شناخت.

توجه به علم و آگاهی، بدون توجه به ایمان فردی توانمند ولی خطرناک را پرورش میدهد و توجه به ایمان و آگاهی، بدون توجه به علم فردی سالم و در عین حال ناکارآمد را بوجود خواهد آورد.«4»

ناگفته نماند برخی افراد که به حق دغدغه درس و فعالیت علمی خویش را دارند با تصمیم و نتیجه ای ناحق از ورود جدی به فعالیتها ابا می کنند درحالیکه اگر کار تشکیلات به طور جمعی صورت پذیرد تعداد محدودی به خاطر فشار کاری خسران نمی بینند و از طرفی رشد جمعی و فعالیت مطلوبی نصیب افراد و تشکل می گردد.

(«1» و «2» و «3»: الحیاه جلد 1، «4» برگرفته از سخنان رهبری)

ب ـ تشکل:

نکات مربوط به تشکل را در چهار بخش مورد بررسی قرار میدهیم:


1ـ فعالیت:

نوع فعالیتهای تشکلها که به دنبال آگاهی بخشی به مخاطبان خود و جامعه میباشند، حرکتی فرهنگی ـ سیاسی است که البته شاید تفاوت عمده ایشان با احزاب در چیرگی فعالیتهای بلند مدت فرهنگی بر جریانسازیهای مقطعی سیاسی باشد.

طبیعی است که هر تشکل برای ماندن باید نیروهایی را جذب کرده و پرورش دهد. فلذا میتوان سه رسالت عمده تشکلها را "انجام فعالیتهای فرهنگی ـ سیاسی"، "جذب نیرو از میان مخاطبان" و "پرورش نیروهای جذبشده" دانست.

عزیزان! فرهنگ اساس کار ماست. در واقع فرهنگ با تمام شعب آن یعنی علم و ادبیات و غیره، روح کالبد هر جامعه است. «1»

فقدان هر کدام از رسالتهای مذکور جامعیت حرکت تشکل را مخدوش خواهد ساخت. توجه بیش از حد به «فعالیت» در کنار بی توجهی به «جذب»و«پرورش» نیرو، وضعیتی زیگزاگی در فعالیتها ایجاد خواهد کرد و تشکل را به افراد وابسته می سازد. متاسفانه کم توجهی نسبت به کادرسازی مساله ای است که گریبان اکثر تشکلها را گرفته است.

برخی فعالان تشکلها چنان پنداشته اند که فعالیت به نفسه موضوعیت داشته لذا به همراه تعداد اندکی مشغول فعالیت و انجام کارهای نسبتا موفق نیز شده اند در حالیکه تشکر برای گسترش نیروهای کارآمد خود باید هزینه کار تشکیلاتی جمعی و کم تجربگی نیروها و نظارت بر آنها را بدهد تا پس از مدتی کارها به یکباره تعطیل نشوند و حرکتی مداوم تثبیت گردد.

قلیل یدوم خیر من کثیر لا یدوم «2»

فعالیت اندک و پایدار بهتر است از فعالیت مقطعی و بسیار.

هر چند ابتکاری بودن فعالیتها و بازتاب رسانه ای آنها تا حدی می توانند در اثربخشی اجتماعی فعالیت تشکل موثر افتند اما آنچه باید برای تشکل مهم باشد نه فضاسازی های تبلیغاتی و جریان سازی های مقطعی سیاسی که تاثیرگذاری بر مخاطبان خاص خود تشکل و رشد نیروهای جذب شده به آن است.

استفاده از پتانسیل حرکتهای اجتماعی همچون بازدید از مناطق محروم شهر و... برای جذب مخاطبان و انتقال پیامها در حین اینگونه حرکات و تبدیل این فعالیتها به جریانات مطالبه گرانه و نظارتی ممکن و مفید خواهد بود.

در این میان بنظر می رسد قالب «نشریه» نیز ابزاری کم هزینه و در عین حال مفید برای اهداف جذب و پرورش نیرو باشد. چرا که یک نشریه موفق می تواند ارتباطی موثر و فعال با مخاطب خود برقرار نماید و مفاهیم مدنظر خود را به او منتقل نماید و از طرفی از آنجا که به توانی نسبی از فکر و مطالعات مختلف محتاج است به رشد نیروهای تهیه کننده آن کمک خواهد کرد. لزوم توجه به ویژگیهای مخاطب و یادگیری ابزارهای تاثیرگذاری بیشتر – چون روشهای نویسندگی و... – نیز به رشد همه جانبه ایشان کمک می کنند.

گاه این نقیصه قشر دانشجو که اهل مطالعه نمی باشد نیز به عنوان معضل فعالیتهای مکتوب و مطالعاتی تشکلها مطرح می شوند که هرچند تولیدات صوتی و تصویری قالب مناسبی برای پیام رسانی می باشند اما نباید کتاب و نشریات به عنوان مهمترین ابزار انتقال فرهنگ و اندیشه را کنار گذاشت و باید به فکر فرهنگسازی در این زمینه بود.

انجام فعالیتهای تشکلها باید براساس فکری مدون و برنامه ریزی منطقی صورت پذیرد. این «برنامه ریزی» مبتنی بر آرمانها و تفکرات خاص صاحبان تشکل و با توجه به نیازهای جامعه، مخاطبان و خود تشکل صورت می پذیرد و به ترسیم «اهداف» و تعیین «اولویتها» منجر می گردد. بر آن اساس «استراتژی» ها یا روندهای رسیدن به اهداف تعیین و برای تحقق آنها «برنامه» هایی خاص پیش بینی می شوند.

در این میان فعالسازی عنصر«نظارت» و مراقبه درونی می تواند عاملی مهم در اصلاح روندها و نقایص تشکل و حفظ خلوص و سلامت آن باشد.

حاسبوا انفسکم قبل ان تحاسبوا «3»پیش از آنکه موعد محاسبه شما فرا برسد، رفتارهای خود را مورد بررسی قرار دهید.

اما دغدغه مهمی که دست اندرکاران تشکل به آن می اندیشند چگونگی افزایش تاثیرگذاری فعالیتهای مختلف تشکل بر مخاطب است. به نظر می رسد چنگ زدن به ابزار «هنر» برای نیل به این هدف و جهت جلوگیری از آفات مختلف بروز این دغدغه – که معمولا با دست بردن در محتوای فعالیت و تغییر آن صورت می گیرد – مفید واقع شود.

از انجا که شرایط عموم تشکلها به گونه ای است که امکان تدوین طرحی جامع و مرحله بندی شده برای حرکت بلندمدت تشکل خود را ندارند و اساسا در تشکلهای دانشجویی عمر فعالیت افراد محد.ود می باشد و تا فرد بخواهد به حدی از توانمندی های فکری و عملی برسد فرصت تمام شده است این آفت بروز می کند که فعالیتها در راستای اهدافی که تشکل مد نظر داشته یا اولویتهایی که بر اساس نظام ارزشی خود تعیین کرده صورت نمی پذیرند. به نظر می رسد برای پرهیز از این روزمرگی حداقل نباید از این اصل که: تا برنامه ای با استدلالهایی روشن و پس از انطباق با اهداف و اولویتها و شرایط ارائه نشود به انجام نخواهد رسید، تخطی شود.

آنچه برای یک تشکل می تواند مفید باشد شکل گیری شرایطی منطقی و مباحثی پخته در جمع شورای مرکزی آن تشکل است. اگر بحث مفید که از ثمره تفکر و مطالعه و مشورت اعضاء به دست می آید مورد توجه قرار گیرد به همفکرسازی دست اندرکاران و اقناعی شدن مصوبات شورا کمک شایانی می نماید.

بدیهی است اولین سوالی که هر مدیر تشکل باید بتواند به آن پاسخ دهد این خواهد بود که مشخصه های فکری که ما مدعی تبلیغ آن شده ایم کدامند؟ نحوه پاسخ به این سوال اولیه به میزان عمق مبانی فکری در دست اندرکاران نشکل وابسته است و برای عمق بخشیدن به آن فکر، استفاده از اساتید انقلابی و آگاه و منابع مکتوب اصیلی که حاوی تفکرات بزرگان و معماران انقلاب اسلامی می باشند ضروری خواهد بود.

بدیهی است همه این عناصر باید در حین انجام فعالیتهای عملی مورد توجه قرار گیرند و منظور از طرح اینها رفتن به انتزاعهای تئوریک و مطالعاتی صرف نیست.

همچنین برخی به تشکلهای عدالتخواه و... که اولویتهای خاصی را مدنظر قرار داده اند چنین انتقاد می کنند که موضوعات مهم دیگری چون حجاب، جنبش نرم افزاری و... نیز هستند ولی شما ضریب جدی در کارهایتان به آنها نمی دهید! اگر گردانندگان اینگونه تشکلها چنین استدلال کنند که عدالت اولویت دارد و از رهیافت آموزه های دینی، رهنمودهای رهبری – که اولویت اصلی تشکلهای دانشجویی را این مساله دانستند – و شرایط جامعه و کشور می توان به این نتیجه رسید، پاسخ صحیح است، چرا که پرداختن به اولویتها اصل اساسی همه حرکتهای انقلابی است و اساسا اختلاف با گروههایی مثل انجمن حجتیه در عرصه عملی از طرح اولویتهای فرعی ناشی شده، وگرنه مبارزه با وهابیت ناپسند نیست ولی با وجود فسادهای بزرگی چون رژیم شاهنشاهی و آمریکا ناپسند نیز می تواند باشد، اما این مساله را نیز نباید فراموش کرد که اگر موضوعاتی در اولویتهای بعدی قرار دارند باید در حد خود ضریب بگیرند و به اندازه وسع تشکل در فعالیتهایش بروز کنند. لذا توجه همه جانبه به فعالیتهای تشکل باید همواره مدنظر مدیران باشد.