استاندارد كتابخانه هاي مساجد

مقدمه
پس از ظهور اسلام در شبه قاره عربستان و رشد و رواج آن در كشورهاي مجاور به ويژه در ميان كشورهاي آسياي ميانه، مساجد به عنوان پايگاهي مذهبي در توسعه و ترويج اسلام و نشر معارف اسلامي نقش بسزايي را ايفا كرده اند. از صدر اسلام و در دوران شكل گيري اين مذهب، علاوه بر نقش ترويجي كه از آن به عنوان نقش فرهنگي مي توان ياد كرد، مساجد نقش مهم و حساس ديگري را نيز عهده دار بوده اند.
آموزش ديگر از ديگر موضوعاتي است كه با نقش فرهنگي مساجد عجين شده بود. برگزاري آموزش هاي رزمي و تعليم بي سوادان به ياري اسراي باسواد از جمله نمونه هاي بارز اهداف آموزشي در مساجد در صدر پيدايش اسلام است.
در طول تمدن 1400 ساله اسلامي تاكنون، مساجد بر محل عبادت، ...

در بسياري از ازمنه به مراكزي براي آموزش دوره هاي پايه تعليمي تبديل شدند. انجام اين رسالت خطير، همواره با مجموعه هاي نفيسي از قرآن و كتاب هاي مختلف علمي موجود در مساجد مورد حمايت قرار مي گرفت.
دانش آموختگان اين مساجد به واسط بهره گيري از اين گنجينه هاي عظيم و به پشتوانه محتواي علمي اين مجموعه ها، فرهنگ اسلامي را در سراسر جهان ترويج و تبليغ نمودند و بالندگي تمدن اسلامي را باعث شدند.
با مروري بر تاريخ تمدن اسلامي، شاهديم كه كتابخانه هاي مساجد مشهوري در جهان اسلام وجود داشته است كه يكي از مشهورترين اين كتابخانه ها در قرن نهم ميلادي، كتابخانه الازهر است. اين كتابخانه مسجد مشهور در قرن هجدهم ميلادي به كتابخانه دانشگاه الازهر پيوست و جزيي از اين كتابخانه شد و امروزه نيز اين كتابخانه از جمله كتابخانه هاي مشهور جهان است.
از جمله كتابخانه هاي مساجد مشهور ديگر مي توان به كتابخانه مسجد المكريه در بغداد، كتابخانه مسجد زيتون در تونس، كتابخانه مسجد جامع در مرو و كتابخانه مساجد مكه و مدينه اشاره داشت. با ايجاد و توسعه مدارس، دانشكده ها، دانشگاه ها و ديگر مراكز آموزشي، اندك اندك مساجد نقش آموزشي خود را به فراموشي سپرده و آن را به مراكز جديد واگذار نمودند.
با عنايت به مطالب فوق، مي توان اظهار داشت كه مساجد بايد از انزواي آموزشي و تعليمي فعلي كه به آن دچار گشته اند، خارج شوند. پس از پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي نسبت به مساجد گرايش و اقبال بيشتري ايجاد شد. كتابخانه هاي مساجد فراواني داير و يا فعال شدند و در بسياري از مساجد دوره هاي آموزشي مختلفي نيز برگزار شد؛ اما در اين كتابخانه ها فعاليتي كه بيشتر نمود يافته همان وظيفه اصلي كتابخانه، يعني ارايه اطلاعات به نيازمندان آن است. براي احياي دوباره وظيفه آموزشي مساجد بايد برنامه ريزي كرد. با وجود مراكز تعليمي موجود، به نظر نمي رسد كه احياء نقش آموزش رسمي و سپردن آن به مساجد كار معقولي به نظر آيد اما كتابخانه هاي مساجد مي توانند نقش تاريخي- آموزشي خود را با تحولي در نگرش احياء نمايند. اين دگرديسي و تحول، چيزي جز ايفاي نقش حمايت و پشتيباني غيررسمي از مراكز آموزشي به ويژه از جنبه هاي مذهبي نيست. تهيه منابع اطلاعاتي لازم از جمله كتاب، فيلم و ... و تشويق جوانان به مطالعه از جمله كاركردهاي حمايتي است كه كتابخانه هاي مساجد مي توانند آن را به خوبي به انجام برسانند.
در سال 1372 و با تأسيس ستاد عالي كانون هاي فرهنگي- هنري مساجد، در راه اعتلاي كتابخانه هاي مساجد گام هاي جدي و مهمي برداشته شد. اين ستاد تاكنون 965 كتابخانه فعال مساجد را به ثبت رسانده و مورد حمايت و پشتيباني قرار داده است. بديهي است كه براي اعتلاي نقش كتابخانه هاي مساجد و ترويج فرهنگ مسجد در بين نوجوانان، جوانان و بزرگسالان بايد برنامه ريزي كرد. اولين گام در راه برنامه ريزي كتابخانه هاي مساجد، سطح سنجي و طبقه بندي مساجد فعلي است تا بر اساس آن بتوان متناسب با نيازها، حجم مراجعين و سطح كتابخانه ها، به تجهيز نها اقدام كرد.
از آنجا كه تاكنون در سطح جهان و به صورت رسمي در مورد هيچ يك از مباحث و موضوعات فني و تخصصي كتابخانه هاي مساجد تحقيقي صورت نگرفته است، نگارندگان كوشيده اند تا با مطالعه استانداردهاي ديگر كتابخانه ها مثل كتابخانه هاي دانشگاهي، عمومي، مدارس و .... و همچنين با بررسي ويژگي هاي كتابخانه هاي مساجد و تطبيق آنها با استانداردهاي موجود، رهنمودهايي را براي كتابخانه هاي مساجد ايران ارايه دهند. اميد است مورد عنايت و توجه قرار گيرد. با تكميل، تصويب و تأييد استاندارد پيشنهادي، ارايه راهكاري براي طبقه بندي كتابخانه هاي مساجد و روش تجهيز هر يك از آنها تسهيل خواهد شد.

1. تعاريف عملياتي
آنچه در اين پيش نويس با عنوان تعاريف عملياتي ارايه مي شود، بيان توضيحي واحد از اصطلاحات به كار رفته در متن و توافق بر آن تعريف است. براي پرهيز از تداخل و امتزاج ساير تعاريف مشابه و پيشگيري از تبادر معاني متفاوت در ذهن، براي هر يك از اصطلاحات به كار رفته تعريف واحدي ارايه شده است.
• كتابخانه مساجد: بخشي از مسجد يا ساختماني وابسته (همجوار يا غيرهمجوار) به مسجد است كه در آن مجموعه اي از منابع شامل كتاب و ديگر منابع كتابي يا غيركتابي و تجهيزات آموزشي با نظمي خاص گردآوري شده و با روشي خاص در اختيار مراجعين قرار مي گيرد
• كتابدار: فردي است كه در يكي از كتابخانه هاي مساجد انجام وظيفه مي نمايد. در اين تعريف كتابدار ممكن است در كتابداري يا ديگر موضوعات تخصص داشته و يا اصلا تخصصي نداشته باشد. همچنين سطح تكميلي شاغل نيز اهميتي ندارد.
• كانون: منظور كانون فرهنگي و هنري مساجد است. در مساجدي كه كانون فرهنگي و هنري وجود دارد، كتابخانه يكي از فعاليت هاي كانون مي باشد. كانون زير نظر مسئول دبيرخانه استان اداره مي شود.
• هيأت نظارت كل: هيأتي متشكل از وزير ارشاد به عنوان رييس، رييس سازمان تبليغات اسلامي كشور، فرمانده نيروي مقاومت بسيج، رييس سازمان اوقاف كشور و مسئول شوراي رسيدگي به امور مساجد است كه بر فعاليت هاي ستاد كانون هاي فرهنگي و هنري مساجد نظارت دارد. بنا بر ضرورت، وزير آموزش و پرورش، رييس سازمان تربيت بدني و شهردار تهران نيز به اين افراد افزوده مي شوند.
• ستاد: منظور ستاد عالي كانون هاي فرهنگي و هنري مساجد كشور است كه بر فعاليت هاي دبيرخانه هماهنگي و نظارت بر كانون هاي فرهنگي و هنري مساجد استان ها و هيأت هاي نظارت استاني نظارت دارد. تهيه منابع مورد نياز كتابخانه هاي مساجد بر عهده اين ستاد مي باشد.
• هيأت نظارت استاني: هيأتي متشكل از نماينده ولي فقيه در استان، مدير كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان، رييس سازمان تبليغات اسلامي استان، استاندار، فرمانده نيروي مقاومت بسيج استان، مدير كل اوقاف و امور خيريه استان و مدير كل تربيت بدني استان است كه بر فعاليت هاي دبيرخانه و هماهنگي و نظارت بر كانون هاي فرهنگي و هنري مساجد استان مورد نظر نظارت دارد.
• دبيرخانه هيأت هماهنگي و نظارت بر كانون هاي فرهنگي و هنري مساجد استان: هيأت نظارت استان يك نفر را به عنوان مسئول دبيرخانه استان معرفي مي كند. اين دبيرخانه بر فعاليت كليه كانون هاي فرهنگي و هنري مساجد استان نظارت دارد.
• هيأت امناء كانون: بر فعاليت هاي مديرمسئول كانون نظارت دارد كه متشكل از افراد زير مي باشد: 1. امام جماعت مسجد يا نماينده ايشان 2. يك نفر از هيأت امناء مسجد با انتخاب و معرفي امام جماعت 3. مسئول بسيج مسجد يا يك نفر بسيجي 4. دو نفر از افراد ذيصلاح در مسايل فرهنگي به انتخاب امام جماعت.
• مسئول كتابخانه مسجد: فردي است كه مسئوليت كل كتابخانه، برنامه ريزي، نظارت، تقسيم وظايف و ساير امور كتابخانه مسجد بر عهده او قرار دارد. در كتابخانه هاي كوچك مساجد يا كتابخانه هايي كه فقط يك فرد در آنها شاغل است، مسئول كتابخانه همه وظايف كتابخانه را عهده دار خواهد بود.

2. اهداف و وظايف
كتابخانه مسجد، به بخشي از مسجد يا ساختمان هاي وابسته به آن اطلاق مي شود كه از مجموعه اي از منابع اطلاعاتي (شامل كتاب، جزوه، فيلم، مجله، ميكروفيلم و ...) و ابزارها و تجهيزات كتابخانه اي تشكيل شده و هدف آن ارايه منابع اطلاعاتي به جامعه استفاده كننده از آن است.
توجه: در كتابخانه هاي مساجد علاوه بر ارايه منابع اطلاعاتي هدف هايي چون آموزش، ترويج مسايل ديني و اسلامي و ايجاد علايق ديني نيز در اولويت قرار دارند.
2-1- هدف كتابخانه مساجد در درجه اول ارايه خدمات و منابع اطلاعاتي مورد نظر به جامعه مسجد و در درجه اول ارايه اين خدمات به ساير شهروندان به ويژه شهروندان ساكن در اطراف مسجد (همسايگان) است.
توجه: كتابخانه هاي مساجد علاوه بر ارايه خدمات و منابع اطلاعاتي در جهت تبليغ و ترويج مباحث مذهبي و افزايش آگاهي هاي مذهبي و علمي مراجعين نيز مي كوشند.
2-2- اهداف ذكر شده فوق هر 5 سال يك بار مورد بررسي و بازنگري قرار خواهند گرفت و هر نوع تغيير و تحولي كه در اهداف و وظايف ستاد صورت گيرد در آن نيز اعمال خواهد شد. بازنگري در اهداف با توجه به امكانات موجود، منابع، خدمات كتابخانه اي و اهداف كلان ستاد عالي مساجد صورت خواهد گرفت.
توجه: در ارزيابي و دسته بندي كتابخانه هاي مساجد، دو بند فوق (هدف و وظايف) مورد توجه نخواهند گرفت.
2-3- كتابخانه هاي مساجد با عنايت به دسته بندي سه گانه و در چارچوب اهداف و وظايف ستاد بايد از نيروي انساني، بودجه، مجموعه و امكانات فيزيكي مناسب و شايسته اي برخوردار باشند تا بتوانند از عهده انجام وظايف محوله برآيند.

3. مديريت
كتابخانه هاي مساجد براي دستيابي به اهداف و وظايف تعريف شده و مشخص خود، بايد از يك مديريت كارآمد و مناسب برخوردار باشند. اهداف و وظايف كتابخانه هاي مساجد را ستاد تهيه و به آنها ابلاغ خواهد كرد.
3-1- بنا به ساختار مذهبي- آموزشي كتابخانه هاي مساجد و فقدان ساختار سازماني مصوب، اين كتابخانه ها زير نظر مديريت متمركز ستاد عالي مساجد انجام وظيفه خواهند كرد.
3-2- از نظر نظام سلسله مراتبي هر كتابخانه زير نظر مسئول كتابخانه كه توسط هيأت امناء كانون با نظر دبيرخانه استان انتخاب مي شود، قرار دارد. دبيرخانه و هيأت امناء كانون بر مسئولين كتابخانه هاي مساجد نظارت خواهد داشت.
دبيرخانه كانون هاي مساجد استان ها زير نظر مستقيم دبير ستاد قرار دارند.
3-3- هر كتابخانه مسجد، زير نظر شوراي كتابخانه مسجد كه از اعضاي زير تشكيل شده، انجام وظيفه خواهد كرد.
الف- امام جماعت مسجد
ب- مسئول كتابخانه
ج- يكي از معتمدين محل
3-4- از نظر مديريت، كتابخانه هاي مساجد زير نظر مستقيم مسئول كتابخانه اداره خواهند شد. دبيرخانه كانون هاي مساجد استان يا هيأت امناء كانون مسئول كتابخانه را انتخاب خواهند كرد. ديگر كاركنان كتابخانه مسجد با تأييد هيأت امناء كانون و مسئول كتابخانه مسجد انتخاب خواهند شد.
3-5- مسئوليت كامل منابع (انساني و فيزيكي) موجود در كتابخانه مسجد (كاركنان، خدمات، مجموعه، ساختمان و تجهيزات و ارتباطات بين استاني كتابخانه اي) بر عهده مسئول كتابخانه خواهد بود.
3-6- مسئولين كتابخانه هاي مساجد مستقيماً با مسئول دبيرخانه كانون هاي مساجد استان در ارتباط خواهند بود. ارتباطات، حل مشكلات يا ارايه پيشنهادات مسئولين كتابخانه هاي مساجد از طريق مسئول دبيرخانه كانون هاي مساجد استان به معاون فرهنگي- هنري ستاد عالي مساجد ارايه خواهد شد.
3-7- در كتابخانه هايي كه تنها يك كتابدار وجود دارد، انجام كليه وظايف كتابخانه بر عهده همان فرد خواهد بود. در كتابخانه هايي با چند كتابدار، مسئول كتابخانه مسجد، وظايف ساير كتابداران را مشخص خواهد كرد.
3-8- كتابخانه هاي مساجد در سطح يك شهر، در راه برقراري ارتباط، تبادل اطلاعات مورد نياز بهره گيران و بهره گيري از تجربيات يكديگر تلاش خواهند كرد. روش هاي برقراري ارتباط و امانت كتاب ها و منابع مورد نياز از كتابخانه هاي ديگر مساجد در سطح استان و يا با كتابخانه هاي ساير استان ها بر اساس قراردادي خواهد بود كه با مسئول دبيرخانه كانون هاي مساجد استان منعقد خواهد شد. معاونت فرهنگي هنري ستاد، شرايط عمومي و روند كلي امانت بين كتابخانه هاي مساجد را ارايه خواهد داد.
3-9- همه مسئولين كتابخانه هاي مساجد به رعايت دستورالعمل ها و قوانيني كه از طرف معاونت فرهنگي-هنري ستاد عالي مساجد كشور تدوين مي شود، ملزم مي باشند.
3-10- مشكلات احتمالي در كتابخانه هاي مساجد بايد از طريق شوراي كتابخانه مسجد مورد پيگيري قرار گيرد.

4. ساختمان و تجهيزات
از آنجا كه شكل دروني، نماي بيروني و امكانات كتابخانه مسجد يكي از مهم ترين ابزارهاي جذب مراجعين به كتابخانه خواهد بود، لذا كتابخانه هاي مساجد بايد تا حد ممكن در جهت بهره گيري بهينه از امكانات موجود و در صورت امكان تهيه تجهيزات و امكانات تازه بكوشند. در صورت امكان ساختمان كتابخانه به گونه اي طراحي شود كه بخشي از منظره درون كتابخانه از بيرون قابل مشاهده باشد.
4-1- كتابخانه هاي مساجد بايد در كنار مسجد، بخشي از مسجد يا نزديك به مسجد باشند. شوراي كتابخانه مساجد بايد با استفاده از توان هاي مالي و انساني موجود و جلب مشاركت مردمي در جهت تهيه مكان مناسبي براي حفظ و نگهداري منابع كتابخانه مسجد بكوشند.
4-2- عوامل تعيين كننده فضاي كتابخانه مسجد به شرح زير است:
• تعداد و نوع مراجعين (وجود مراجعيني چون كودكان، نوجوانان، دانشگاهيان، طلاب و ... كه تعيين محل هاي خاص براي هر يك از آنها را ضرورت مي بخشند).
• تعداد و نوع منابع موجود و حجم افزايش سالانه آنها
• تعداد كاركنان كتابخانه مسجد
• تنوع امكانات و تجهيزات فن آورانه موجود در كتابخانه مسجد
• ميزان و وسعت فعاليت هاي جنبي كتابخانه
4-3- فضاي مطالعه كتابخانه بايد گنجايش پذيرش 20 درصد از ميانگين اعضاي كتابخانه و مراجعين غير عضو در طول 2 سال گذشته را داشته باشند.
4-4- فضاي خالص كتابخانه مسجد به شيوه زير محاسبه مي شود:
• فضاي لازم براي منابع كتابخانه. به ازاي هر 120 جلد كتاب با هر نوع منبع اطلاعاتي كاغذي ديگر، يك متر مربع فضا در نظر گرفته شود. اين فضا، فضاي لازم براي رفت و آمد در بين قفسه ها و فضا براي تورق كتب را نيز شامل مي شود.
• نشريات. براي هر 20 نشريه بايد يك متر مربع فضا در نظر گرفته شود. اين فضا، فضاي لازم براي نگهداري شماره هاي سال جاري مجلات را نيز شامل مي شود.
• برگه دان ها. به ازاي هر هشت كشوي برگه دان بايد يك متر مربع فضا در نظر گرفته شود. هر برگه دان به 3 متر مربع فضاي جنبي براي استفاده نياز دارد.
• فضاي مطالعه. براي هر نفر مطالعه كننده 5/2 متر مربع فضا (براي محاسبه مورد مطرح در بند 4-3 مراجعه كنيد)
براي هر ميز مطالعه تك نفره 3 متر مربع فضا
• فضاي كاركنان. به ازاي هر كارمند 10 متر مربع فضا بايد در نظر گرفته شود.
توجه:
الف. با افزودن 25% به فضاي خالص كتابخانه، فضاي كل كتابخانه محاسبه خواهد شد. اين فضا براي بخش هايي چون راه پله، آسانسور، دستشويي، نورگير و ... در نظر گرفته مي شود.
ب. در صورت انجام خدمات فني در كتابخانه، بايد اطاقي اضافي به اندازه حداقل 18 متر مربع را براي انجام امور خدماتي كتابخانه در نظر گرفت.
ج. هر متر مربع از كتابخانه بايد بتواند وزني حدود 750 كيلوگرم را تحمل كند.
4-5- تا حد امكان كتابخانه بايد براي ورود و خروج تنها يك در اصلي عريض داشته باشد تا كنترل و نظارت بر مجموعه ساده تر انجام شود.
4-6- نور لازم و مناسب براي روي سطح ميزهاي مطالعه حدود 500 لوكس است.
4-7- براي حفاظت از اسناد و كتاب هاي موجود در كتابخانه، رطوبت هواي مخازن بايد بين 45 تا 55 درصد ثابت نگه داشته شود.
4-8- حرارت مناسب براي كتابخانه حداكثر 24 و حداقل 20 درجه سانتيگراد است.
4-9- براي جلوگيري از آتش سوزي و اطفاء حريق، بايد ابزار و وسايل اطفاء حريق تهيه و در محل هاي مناسب نصب شده باشد. مسئول و ساير كاركنان كتابخانه بايد شيوه استفاده از آن را فرا گيرند.
4-10- در صورت داشتن ابزارهايي چون ضبط صوت، ميكرو فيلم و ميكروفيش خوان، رايانه، پروژكتور، دستگاه زيراكس و ... براي هر كدام فضايي در حدود 5/0 تا 10 متر مربع در نظر گرفته شود (اين فضا بر اساس حجم وسيله تعيين مي شود).
4-11- در طراحي فضاي كتابخانه، بايد گسترش هاي آتي كتابخانه تا حداقل 20 سال را در نظر داشت.
4-12- در اختصاص فضا به بخش هاي مختلف كتابخانه، بايد از ديوارهاي ثابت براي تفكيك بخش ها پرهيز كرد و تا حد ممكن از ديوارهاي كاذب و پارتيشن استفاده كرد.

5. مجموعه
از آنجا كه مجموعه كتاب ها، مجلات و ساير منابع اطلاعاتي، اساسي ترين و اصلي ترين ركن كتابخانه مسجد است، بنابراين بايد در تهيه منابع مورد نياز بهره گيران تلاش ويژه معطوف گردد.
5-1- با توجه به نيازها و سطح مراجعين، بايد كوشيد تا كتاب ها و منابع اطلاعاتي كافي (از قبيل كتاب، نشريات، اسناد، جزوات، نقشه، نمودار، ميكروفيلم، ميكروفيش، ديسك نوري، فيلم و ...) فراهم آيد. در مجموعه سازي كتابخانه هاي مساجد بايد كوشيد كه حداقل 40 درصد منابع در حوزه موضوعات ديني باشد.
5-2- در سياست گذاري مجموعه كتابخانه هاي مساجد بايد موارد زير را مدنظر قرار داد:
• تعداد و نيازهاي خاص بهره گيران و مراجعين به كتابخانه ها
• اهداف كلان، كوتاه مدت و بلندمدت كه از طرف معاونت فرهنگي و هنري ستاد عالي مساجد كشور تدوين و ابلاغ مي شود.
• نيازهاي خاص مذهبي بهره گيران
• منابع موجود در كتابخانه هاي مساجد همجوار
• بهره گيري از سيستم هاي رايانه اي براي تسهيل ارايه خدمات و شبكه سازي در جهت تأمين منابع مورد نياز بهره گيران كتابخانه، از ديگر كتابخانه هاي همجوار يا راه دور در ديگر استان ها
5-3- مجموعه منابع كتابخانه مساجد را مي توان بر اساس فرمول زير محاسبه كرد:
M = مجموعه پايه + 100F +12 U
در اين فرمول:
M = مقدار كل مجموعه كتابخانه هاي مساجد
F = تعداد كل اعضايي كه به صورت ثابت در فعاليت هاي مساجد مشاركت دارند.
U = بهره گيران عمومي از مسجد
در اين فرمول مجموعه پايه به روش زير محاسبه مي شود:
به ازاي هر يك از افراد ساكن در شهر، محل، ده يا روستايي كه كتابخانه مسجد در آن واقع شده است، 2 كتاب در كتابخانه وجود داشته باشد. در مراكز استان ها، اين تعداد به 3 كتاب به ازاي هر نفر افزايش مي يابد.
5-4- با توجه به تعداد مراجعين، محل مسجد (واقع شده در مركز شهر، شهرهاي بزرگ، مراكز استان ها) حجم مجموعه، تعداد كاركنان، فضاي مسجد و تعداد كتابداران، بايد نسبت به تهيه فن آوري هاي آموزشي مثل رايانه و رسانه هاي ديداري و شنيداري اقدام كرد.
5-5- پس از محاسبه مجموعه كتابخانه و رسيدن آن به حد نصاب، لازم است تا سالانه بين 2 تا 6 درصد (بر اساس تعداد مراجعين، حجم مجموعه، نوع مراجعين و ... تعيين خواهد شد) به مجموعه هر كتابخانه افزوده گردد.
5-6- بدون توجه به سوگيري هاي سياسي و جناحي خاص، بايد نسبت به تهيه روزنامه براي كتابخانه هاي مساجد اقدام كرد. خريد روزنامه هاي محلي در اولويت قرار دارند.
5-7- با توجه به نسبت زير بايد براي خريد مجلات عمومي براي كتابخانه مساجد اقدام كرد.
مساجد با مراجعين سالانه بيش از 000/10 نفر 60 نشريه
مساجد با مراجعين سالانه بيش از 000/5 نفر 40 نشريه
مساجد با مراجعين سالانه بيش از 000/2 نفر 30 نشريه
مساجد با مراجعين سالانه بيش از 1000 نفر 20 نشريه
مساجد با مراجعين سالانه بيش از 500 نفر 15 نشريه
مساجد با مراجعين سالانه بيش از 100 نفر 10 نشريه
مساجد با مراجعين پايين تر از 100 نفر 5 نشريه
توجه: در خريد مجلات بايد توجه داشت كه نسبتي منطقي در بين موضوعات مجلات رعايت شود. خريد مجلات مذهبي، علمي و اجتماعي در اولويت قرار دارند.
5-8- براي استفاده بهينه از منابع ساير كتابخانه هاي مساجد و در دسترس قرار دادن مجموعه هاي بيشتر منابع اطلاعاتي، ايجاد شبكه رايانه اي در بين كتابخانه هاي مساجد و وضع قوانين امانت بين كتابخانه ي از اهميت فراواني برخوردار است.
5-9- تنها بايد آن دسته از منابع و كتاب هاي اهدايي كه با سياست و خط مشي كتابخانه مسجد منافات ندارد را پذيرفت.
5-10- متناسب با اهداف كلان، بايد كيفيت مجموعه كتابخانه مرتبا مورد ارزيابي قرار گيرد.
5-11- با توجه به حجم بالاي انتشارات موجود و اينكه نمي توان همه منابع منتشره را خريداري و در بين كتابخانه هاي مساجد گردآوري كرد، لذا بايد براي كتابخانه هاي مساجد سياست هاي مناسب و مكتوبي براي گزينش و گسترش مجموعه را تدارك ديد. اين سياست ها، هر چند وقت يك بار بايد مورد تجديد نظر قرار گيرند.
5-12- مسئول خريد و توزيع كتاب ها براي كتابخانه هاي مساجد در سراسر كشور، معاونت فرهنگي و هنري ستاد عالي نظارت بر كانون هاي مساجد كشور خواهد بود.
5-13- بايد هر از چند گاه و در فواصل زماني معين، مجموعه كتابخانه هاي مساجد مورد بررسي قرار گيرد و كتاب هاي بلااستفاده و كتاب هايي كه محتواي آنها براي كتابخانه اي خاص مناسب نيست، وجين و به ديگر كتابخانه هاي مساجد ارسال گردد. وجين مجموعه بايد با حضور مسئول كتابخانه و متخصصي كه از طرف معاونت فرهنگي و هنري ستاد عالي مساجد به كتابخانه اعزام مي شود، صورت پذيرد.

6. سازماندهي و تنظيم منابع
براي استفاده بهينه از منابع موجود در كتابخانه هاي مساجد و در جهت تسريع دسترسي بهره گيران به منابع اطلاعاتي مورد نياز بايد منابع كتابخانه سازماندهي شود.
6-1- نظام رده بندي در كتابخانه هاي مساجد، سيستم رده بندي ديويي خواهد بود.
6-2- براي پرهيز از دوباره كاري، سازماندهي اوليه منابع كتابخانه هاي مساجد از طرف معاونت فرهنگي و هنري ستاد عالي مساجد كشور و به صورت متمركز و با بهره گيري از متخصصين كتابداري انجام خواهد شد. پس از سازماندهي مجموعه هاي كتابخانه، با برگزاري دوره هاي آموزشي با تهيه راهنمازي ويژه، انجام بسياري از امور سازماندهي به كتابخانه هاي مساجد سپرده خواهد شد. منابع جديد براي كتابخانه ها به صورت متمركز سازماندهي خواهند شد.
6-3- بايد فهرست منابع موجود در كتابخانه مسجد در قالب برگه هاي استاندارد (5/12 در 5/7) تهيه شده و در برگه دان قرار گيرد. اين برگه ها بايد به صورت فرهنگي برگه آرايي شوند. همچنين در كتابخانه هايي كه در آنها رايانه وجود دارد، نسخه رايانه اي فهرست كتابخانه و همچنين نسخه پشتيبان از اطلاعات تهيه و نگهداري و حفاظت خواهد شد.
6-4- بايد فهرست مشترك كتاب هاي موجود در همه كتابخانه هاي مساجد در معاونت فرهنگي و هنري ستاد نگهداري شود. در صورت امكان فهرست مشترك كتابخانه هاي مساجد در دسترس بهره گيران قرار گيرد.
6-5- تهيه فهرست هايي چون رف برگه و ديگر فهرست هاي مستند در معاونت فرهنگي و هنري ستاد تهيه و نگهداري خواهد شد. هر كتابخانه نيز مي تواند براي كنترل بهتر مجموعه خود رف برگه تهيه كند.
6-6- منابع غيركتابي (در صورت وجود) در مكاني جدا از منابع كتابي نگهداري خواهند شد.

7. قوانين و شيوه ارايه خدمات در كتابخانه هاي مساجد
براي آنكه كتابخانه مساجد بتواند در راستاي اهداف اصلي خود كه همان ارايه خدمات اطلاعاتي به مراجعين و افزايش سطح عمومي فرهنگ مذهبي در سطح كشور است بايد از قوانين مدون و مشخصي برخوردار بوده و تا حد ممكن از نيروهاي ثابتي براي ارايه خدمات بهره گيرد.
7-1- در انتخاب مسئول كتابخانه مسجد بايد دقت شود تا افرادي كارآمد و علاقه مند برگزيده شوند. افرادي كه فرصت بيشتري براي حضور در كتابخانه دارند در اولويت قرار دارند.
7-2- براي ارايه خدمات به بهره گيران، راهنمايي از طرف ستاد عالي مساجد كشور تهيه و متناسب با سطح و درجه كتابخانه هاي مساجد در اختيار آنها قرار گيرد.
7-3- وظايف مسئول كتابخانه و در صورت وجود ساير كاركنان از طرف ستاد تهيه و در اختيار كتابخانه ها قرار گيرد.
7-4- كوشش شود تا با عنايت به تعداد مراجعين روزانه، حجم كتاب ها و نوع مراجعين، از تناسب صحيحي از كاركنان استفاده شود.
7-5- تا حد ممكن ساعات كاري كتابخانه، مشخص و در محل مناسب بر روي درب ورودي يا مكان هاي ديگر نصب شود. توصيه مي شود در صورت باز بودن پاره وقت كتابخانه، با ساير كتابخانه هاي مساجد در شهر هماهنگي شده و با تعيين وقت هاي كاري نايكسان (مثلا يك كتابخانه صبح و ديگري عصر باز باشد) تعداد بيشتري از مراجعين را تحت پوشش داشته باشند.
7-6- با تهيه فرم هاي خاص و با تعيين موارد اطلاعاتي معين كه بايد از طرف ستاد عالي مساجد كشور تهيه شده و در اختيار مسئولين كتابخانه ها قرار گيرد، گزارشات روزانه تهيه و در پايان هر ماه به دبيرخانه كانون هاي مساجد استان ارسال گردد. گزارشات ماهانه و در نهايت گزارشات سالانه بايد به ستاد عالي مساجد كشور ارايه شود تا امكان ارزيابي كتابخانه هاي مساجد موجود فراهم آيد.
7-7- راهنمايي يك صفحه اي با عنوان راهنماي استفاده از كتابخانه تهيه شده و در اختيار هر يك از اعضاي جديد قرار گيرد.
7-8- تازه هاي كتابخانه به صورت يك فهرست تهيه شده و در محل خاصي به اطلاع مراجعين رسانده شود. تازه هاي كتابخانه معمولا با رسيدن يا دريافت منابع جديد تهيه مي شوند.
7-9- از طرف ستاد عالي مساجد كشور، راهنمايي براي روش امانت كتاب (تعداد امانت، شرايط عضويت، مدت امانت و ...) تهيه شده و در اختيار كتابخانه هاي مساجد كشور قرار گيرد.
7-10- در خريد منابع كتابخانه اي به خريد كتاب هاي مرجع نيز عنايت خاصي معطوف گردد.
7-11- خريد منابع كتابخانه اي به صورت متمركز از طرف معاونت فرهنگي و هنري ستاد عالي مساجد كشور صورت خواهد گرفت. بودجه خريد منابع را ستاد فراهم خواهد آورد.